Koltuk Kumaşı Çeşitleri: İsimleri, Özellikleri ve Seçimi

Koltuk alırken çoğumuz önce renge ve biçime bakarız. Oysa koltuğun kaç yıl güzel kalacağını büyük ölçüde kumaşı belirler. Aynı model bir kumaşla on yıl dayanır, başka bir kumaşla iki yılda tüylenir. Üstelik iki kumaş mağazada elinize neredeyse aynı gelebilir.

Bu rehberde koltuk kumaşı çeşitlerini isimleriyle tek tek tanıtıyoruz. Her kumaşın neye benzediğini, nerede iyi olduğunu ve neye dikkat istediğini yazdık. Ardından kumaş kartındaki sayılara geçiyoruz: Martindale, gramaj, boncuklanma ve ışık haslığı. En sonda leke tutmazlık işlemine, yıkanabilir kılıfa ve numune denemesine bakıyoruz.

Koltuk kumaşı çeşitleri nelerdir?

Mağazada duyacağınız kumaş adlarının bir kısmı lifi, bir kısmı dokumayı anlatır. Kadife, şönil ve bukle bir yüzey biçimidir. Keten ve pamuk ise lifin adıdır. Tay tüyü, babyface ve nubuk gibi adlar çoğunlukla piyasada verilen ticari isimlerdir. Bu yüzden aynı ad altında farklı kalitede kumaşlar satılabilir.

Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan türleri kısaca karşılaştırıyor. Her birini resimleriyle ayrı bölümlerde anlattık.

Kadife koltuk kumaşı

Kadife, yüzeyinde kısa ve sık lifler dik duran havlı bir kumaştır. Işığı yakalayıp rengi derin gösterir. Bu yüzden zümrüt, lacivert, hardal ve bordo gibi doygun renklerde çok güzel durur. Dokunuşu yumuşak ve sıcaktır.

Bugün satılan döşemelik kadifenin çoğu polyesterdir. Polyester kadife, pamuk kadifeden daha dayanıklıdır ve daha geç solar. Havı sık olduğu için ilmek barındırmaz, takılmaya karşı iyidir. Evcil hayvan tırnağı da bu yüzden kadifeye bukle kadar zarar vermez.

Kadifenin doğası gereği iki özelliği vardır. Birincisi, hav bakış açısına göre açık ya da koyu görünür. İkincisi, oturulan yerde hav yatar ve basınç izi oluşur. Numuneyi elinizle iki yöne sıvazlayın. Bu ton farkı sizi rahatsız etmiyorsa kadife sizin için uygundur.

Şönil koltuk kumaşı

Şönil, tırtıl gibi kabarık bir iplikle dokunur. İpliğin çevresinde kısa lifler fırça gibi dışarı taşar. Sonuçta kadifeden daha dokulu, daha mat ve daha sıcak bir yüzey çıkar. Kış aylarında en rahat hissettiren kumaşlardan biridir.

Şönilin kalitesi büyük ölçüde iplik bükümüne bağlıdır. Sıkı bükülmüş iplikte lifler yerinde kalır. Zayıf şönil ise zamanla hav kaybeder ve oturulan yerde kel görünür. Numunenin arka yüzüne bakın; iplikler sık ve düzgünse iyi bir işarettir.

Şönil sıvıyı kadifeye göre daha çabuk emer. Leke tutmazlık işlemi görmüş türlerini seçmek günlük kullanımda işinizi kolaylaştırır. Tüy tutma eğilimi orta düzeydedir, haftalık fırçalama yeterlidir.

Tay tüyü ve babyface kumaş

Tay tüyü, piyasada kısa ve çok sık havlı, çoğunlukla polyester kumaşa verilen addır. Kadifeden daha mat görünür ve şeftali kabuğu gibi yumuşak bir dokunuşu vardır. Babyface adıyla satılan kumaşlar da buna yakındır. Bunlar daha ince havlı ve bebek teni kadar pürüzsüz yüzeyli kumaşlardır.

Bu kumaşlar sık dokulu olduğu için dökülen sıvıyı hemen içine almaz. Su bir süre yüzeyde kalır, siz de bezle alırsınız. Fiyatları da kadife ve deriye göre daha uygundur. Bu yüzden genç ailelerin salon takımlarında çok sık görülürler.

Ticari ad olduklarından kalite aralıkları geniştir. Aynı adla satılan iki kumaştan biri yıllarca dayanır, öteki birkaç ayda tüylenir. Bu kumaşlarda adı değil, teknik karttaki Martindale ve boncuklanma notunu esas alın.

Keten koltuk kumaşı

Keten, keten bitkisinin sapından elde edilen doğal bir liftir. Mat ve hafif düzensiz dokusuyla sade, doğal görünümlü salonlara çok yakışır. Nefes alır ve yazın tene serin gelir. İskandinav ve doğal tarzdaki koltuklarda en sık seçilen kumaştır.

Saf ketenin bedeli bakımdır. Kolay kırışır, minderde çabuk iz yapar ve lekeyi hızla emer. Güneşte de sentetiklere göre daha çabuk solar. Doğal lif oranı yüksek keten, yıkamada çekebilir.

Ev koltuklarında daha dengeli sonucu keten-polyester karışımları verir. Bu karışımlar ketenin görünüşünü korur, kırışmayı ve çekmeyi azaltır. Kılıfı yıkamayı düşünüyorsanız kumaşın ön çekmeli olup olmadığını mutlaka sorun.

Pamuklu ve kanvas kumaş

Pamuk yumuşaktır, nefes alır ve boyayı iyi tutar. Koltukta çoğunlukla sık dokulu kanvas ya da gabardin olarak kullanılır. Düz ve sıkı yüzeyi sade, gündelik bir görünüş verir. Giydirme kılıflı koltuklarda en sık rastlanan kumaşlardan biridir.

Tek başına pamuk aşınmaya ve güneşe karşı orta düzeydedir. Sıvıyı da çabuk emer. Pamuk-polyester karışımları bu zayıflıkları önemli ölçüde azaltır. Çocuklu evde pamuklu bir koltuk istiyorsanız çıkarılıp yıkanabilen kılıflı modelleri tercih edin.

Mikrofiber koltuk kumaşı

Mikrofiber, çok ince polyester liflerden yapılan sık bir kumaştır. Lifler o kadar incedir ki aralarındaki boşluklar da çok küçük kalır. Bu sayede dökülen sıvı hemen içeri işlemez ve tüy yüzeyde kalır. Çocuklu ve kalabalık evlerde bu yüzden sık seçilir.

Mikrofiberin zayıf yanı, ucuz örneklerde çabuk parlamasıdır. Statik elektrikle toz tutması da can sıkabilir. Görünüşleri aynı olan iki mikrofiber, dayanımda birbirinden çok farklı çıkabilir. Bu kumaşta da Martindale ve boncuklanma notuna mutlaka bakın.

Nubuk ve süet görünümlü kumaş

Nubuk ya da süet görünümlü kumaşlar çoğunlukla fırçalanmış mikrofiberdir. Yüzeyleri kadife kadar havlı değildir ama mat ve yumuşaktır. Uzaktan bakınca gerçek nubuk deriye benzer, fiyatı ise çok daha düşüktür. Karamel, taba ve kahve tonlarında sıcak bir görünüş verir.

Elinizi gezdirdiğiniz yerde ton değişir ve iz kalır. Bu iz kalıcı değildir, yumuşak bir fırçayla geri döner. Kimine göre bu canlı bir doku, kimine göre dağınık bir görüntüdür. Numuneyi alırken bu izi mutlaka deneyin.

Bukle koltuk kumaşı

Bukle, iplikteki küçük ilmeklerden oluşan kabarık bir dokudur. Yüzeyi kuzu yünü gibi gölgeli ve sıcak görünür. Koltuğa yumuşak bir hacim katar. Son yıllarda özellikle yuvarlak hatlı koltuklarda ve berjerlerde çok sık kullanılıyor.

İlmekli yüzeyin bedeli takılmadır. Yüzük, kemer tokası, fermuar ya da çanta zinciri ilmeği yakalayıp dışarı çekebilir. Çekilen ilmek geri girmez ve yüzeyde bir halka olarak kalır. Sık oturulan yerlerde ilmekler zamanla ezilir, doku o bölgede sönük görünür.

Bukleyi az kullanılan berjerde ya da misafir koltuğunda düşünmek daha güvenlidir. Aile koltuğunda seçecekseniz sık ve küçük ilmekli bir tür arayın. Büyük ve gevşek ilmekler en kolay takılan türdür.

Jakarlı koltuk kumaşı

Jakar, desenin baskıyla değil dokuma sırasında ipliklerle oluşturulduğu kumaştır. Desen kumaşın kendisidir, yüzeye sonradan basılmaz. Bu yüzden kullanıldıkça silinmez ve solmaya karşı baskılı kumaştan daha iyidir. Çiçekli, geometrik ya da damask desenler bu yolla dokunur.

Jakarlı kumaşlar klasik ve avangart takımlarda, berjerlerde ve sandalye minderlerinde sık görülür. Desenli yüzey küçük lekeleri ve tüyü düz kumaşa göre daha iyi gizler. Dikkat edilecek nokta, yüzeyde uzun yüzen ipliklerdir. Uzun iplikler takılmaya daha açıktır. Sık ve kısa atlamalı dokuma her gün kullanılan koltukta daha uzun dayanır.

Gerçek deri koltuk

Gerçek deride kaliteyi derinin hangi katmandan alındığı ve nasıl işlendiği belirler. En üst katmandan gelen tam damar deri, gözenekleri görünen ve nefes alan en sağlam türdür. Zamanla koyulaşır, yumuşar ve kendine özgü bir eskime kazanır. Düzeltilmiş damar derinin ise yüzeyi zımparalanır, üstüne desen basılıp kaplanır.

Derinin yüzey işlemi de günlük kullanımı belirler:

• Anilin deri: Yalnızca boyanır, üstü kaplanmaz. Çok doğal görünür ama lekeyi emer ve güneşte solar.
• Yarı anilin deri: İnce bir koruyucu kat alır. Doğal görünüşle dayanım arasında dengedir.
• Pigmentli deri: Renkli bir kaplamayla örtülür. Lekeye ve güneşe en dayanıklı deridir.

Deri tozu ve evcil hayvan tüyünü tutmaz, nemli bezle kolayca silinir. Buna karşılık sivri cisimlerle çizilebilir. Yılda bir iki kez deri bakım kremiyle beslenmesi çatlamayı önler. Kışın ilk oturuşta soğuk, yazın ise tene yapışkan gelebilir.

Suni deri koltuk

Suni deri, kumaş bir tabanın üstüne uygulanmış plastik bir kaplamadır. Görünüşü deriye benzer ama damar deseni baskıyla yapılır ve her yerde aynıdır. Fiyatı gerçek deriden çok daha düşüktür. Silinmesi kolay olduğu için yemek sandalyesi ve bar taburesinde de sık kullanılır.

Poliüretan kaplama yumuşak ve deriye yakındır ama yıllar içinde çatlayıp soyulabilir. Ter, vücut yağı, ısı ve güneş bu soyulmayı hızlandırır. PVC kaplama daha dayanıklıdır, ancak serttir ve yazın tene yapışır. İki türde de kaplamanın kalınlığını ve aşınma testini sorun.

Koltuk kumaşı seçerken nelere bakılır?

Kumaşın türü size karakterini anlatır. Ne kadar dayanacağını ise laboratuvar testlerinde aldığı notlar gösterir. Aynı türde iki kumaş, bu notlarda birbirinden çok farklı çıkabilir. Seçim yaparken şu sorulara cevap arayın:

• Lif: Pamuk, keten, polyester, akrilik ya da bunların karışımı mı?
• Dokuma: Sık mı, gevşek mi, havlı mı, ilmekli mi?
• Aşınma: Martindale değeri kaç devir?
• Boncuklanma: 1–5 ölçeğinde notu kaç?
• Işık haslığı: Güneşte rengini ne kadar korur?
• Gramaj ve işlem: Metrekaresi kaç gram, leke tutmazlık işlemi var mı?
• Kılıf: Kumaş sökülüp yıkanabiliyor mu?

Bu bilgilerin çoğu kumaş kataloğunda ya da ürünün teknik kartında yazar. Yazmıyorsa satıcıdan isteyin. Her gün uzanılan bir aile koltuğu ile misafir berjeri aynı notları gerektirmez. Aşağıdaki kart, günlük kullanılan bir salon koltuğu için hedef değerleri gösteriyor.

Martindale: aşınma dayanımı kaç olmalı?

Döşemelik kumaşın aşınma dayanımı çoğunlukla Martindale testiyle ölçülür. Test cihazı, kumaş örneğine aşındırıcı bir yüzeyi sekiz biçimli hareketlerle sürter. İplikler kopana ya da görünüş belirgin bozulana kadar devir sayılır. Değer genellikle 5.000'lik adımlarla yazılır.

Ev kullanımı için yaygın kabul gören aralıklar şöyledir:

• 10.000 devrin altı: Dekoratif kullanım. Kırlent ve az dokunulan yüzeyler için uygundur.
• 10.000–15.000 devir: Hafif ev kullanımı. Yatak odası berjeri ya da yemek sandalyesi gibi.
• 15.000–25.000 devir: Genel ev kullanımı. Her gün oturulan salon koltuğu için.
• 25.000 devir ve üstü: Yoğun ev kullanımı. Çocuklu, kalabalık ve evcil hayvanlı evler için.
• 30.000 devir ve üstü: Genellikle ofis, otel ve kafe gibi ticari alanlar için aranır.

Ev için çok yüksek sayıların peşine düşmek her zaman gerekmez. Bir koltuk kumaşı çoğu zaman aşınmadan önce boncuklanma, solma ya da lekeyle eskir. Bu yüzden Martindale değerini diğer notlarla birlikte okuyun. Bazı kataloglarda Amerikan Wyzenbeek testi de geçer. Bu testin sonucu Martindale devriyle doğrudan karşılaştırılamaz.

Gramaj ve dokuma sıklığı

Gramaj, kumaşın bir metrekaresinin gram cinsinden ağırlığıdır. Döşemelik kumaşlar çoğunlukla yaklaşık 250–450 g/m² aralığındadır. Ev koltuğu için yaklaşık 300 g/m² ve üstü sağlam bir başlangıç sayılır. İnce perde kumaşları ise genellikle bunun çok altında kalır.

Ama gramaj tek başına dayanımı göstermez. Sık dokunmuş 300 gramlık bir kumaş, gevşek dokunmuş 400 gramlık kumaştan uzun dayanabilir. Kalınlık gevşek ve kabarık iplikten geliyorsa kumaş ağır olsa bile çabuk bozulur.

Dokuma sıklığını mağazada basitçe kontrol edebilirsiniz:

1. Numuneyi ışığa tutun. İplik aralarından bol ışık geçiyorsa dokuma gevşektir.
2. Kumaşı iki yönden hafifçe gerin. İplikler kolayca kayıp aralık açıyorsa dikiş yerlerinde açılma yapabilir.
3. Arka yüzüne bakın. Birçok döşemelikte iplikleri sabitleyen ince bir arka kaplama bulunur.

Boncuklanma neden olur?

Boncuklanma, kumaş yüzeyinde küçük lif topçuklarının oluşmasıdır. Sürtünmeyle yüzeye çıkan kısa lifler birbirine dolanır ve top olur. Sentetik lifler güçlü olduğu için bu toplar kopup düşmez, yüzeyde kalır. Bu yüzden boncuklanma polyester ve akrilik karışımlarda daha belirgin görülebilir.

Kumaşın boncuklanma eğilimi de Martindale cihazına benzer bir düzenekle test edilir. Kumaş 1–5 arası bir not alır. 5 hiç boncuk yok, 1 ise yoğun boncuklanma demektir. Ev koltuğu için en az 3–4, mümkünse 4 ve üstü bir not arayın.

Kısa liflerden ve gevşek bükümlü iplikten yapılan kumaşlar daha çok boncuklanır. Uzun lifli ve sıkı bükümlü iplik ise yüzeyini daha iyi korur. Yeni bir koltukta ilk haftalarda görülen hafif tüylenme normaldir. Tüy, kumaş tıraş makinesiyle yüzeye zarar vermeden alınabilir.

Leke tutmazlık işlemi ne kadar korur?

Leke tutmaz kumaşlarda dökülen su ya da içecek hemen içeri işlemez. Sıvı yüzeyde damla halinde bir süre durur. Bu süre, sıvıyı emici bir bezle almanız için zaman kazandırır. Ama leke tutmaz kumaş, hiç leke olmayacak kumaş demek değildir.

Bu özellik iki yolla elde edilir. Birincisi kumaşa sonradan uygulanan yüzey işlemidir. Bu işlem sürtünmeyle ve yıkamayla zamanla azalır. İkincisi lifin kendi yapısından gelen dirençtir, sık dokulu mikrofiberde olduğu gibi. Bu ikinci tür daha kalıcıdır.

Eski leke tutmazlık işlemlerinin bir kısmı florlu kimyasallara dayanır. Avrupa Birliği bu bileşiklerin bazılarını ev tekstilinde de kısıtlıyor. Yerlerini florsuz işlemler alıyor. Florsuz işlemler suyu iyi iter ama yağlı lekeye karşı genellikle daha zayıftır.

Işık haslığı: güneş alan salonda kumaş

Işık haslığı, kumaşın güneş ışığında rengini ne kadar koruduğunu gösterir. Avrupa'da yaygın kullanılan testte not 1–8 arası mavi yün ölçeğiyle verilir. 1 çok çabuk solar, 8 ise rengini çok iyi korur. Ev döşemesi için en az 4, güneş alan salonda 5 ve üstü daha güvenlidir.

Pamuk, keten ve ipek gibi doğal lifler güneşte daha çabuk solar. Lif üretilirken boyası içine katılan sentetik kumaşlar ise en dayanıklılardır. Bu tür kumaşlara çözelti boyalı denir. Bahçe mobilyalarında da bu yüzden sık kullanılırlar.

Güneyli bir salonda koltuğun yalnızca pencereye bakan kısmı solar. Sırt ve kolçaktaki renk farkı birkaç yazda belirginleşebilir. Minderleri ara ara yer değiştirmek ve öğle güneşinde tül çekmek bu farkı azaltır.

Yıkanabilir kılıf ve fermuarlı minder

Fermuarlı minder, kılıfın çıkarılabildiğini gösterir ama yıkanabildiğini göstermez. Bazı kılıflar yalnızca kuru temizleme içindir. Fermuar çoğu zaman süngeri değiştirmek ya da kılıfı düzeltmek için konur. Kılıfı yıkamadan önce kumaşın bakım etiketini ve temizlik kodunu okuyun.

Gerçekten yıkanabilir kılıf istiyorsanız şunlara bakın:

• Kumaşın ön çekmeli olması, yani yıkamada boyunun değişmemesi.
• Rengin yıkamada akmaması ve solmaması.
• Kılıfların tek tek değil, hepsinin birlikte yıkanması. Yalnızca birini yıkarsanız ton farkı oluşabilir.
• Kılıfın, yarı nemliyken geri giydirilebilecek kadar esnek dikilmiş olması.

Gövdesi de sökülen giydirme kılıflı koltuklar en kolay bakımı sunar. Sabit döşemeli bir koltuğu korumak isterseniz sonradan dikilen bir kılıf da çözümdür.

Numuneyi evde denemek

Mümkünse büyükçe bir kumaş numunesi alıp evde birkaç gün deneyin. Üstüne birkaç damla su damlatın ve ne kadar sürede içeri işlediğine bakın. Kot pantolonla birkaç kez sürtün, renk geçip geçmediğini kontrol edin. Tırnağınızla hafifçe çekiştirin; iplik kolayca dışarı çıkıyorsa takılmaya açıktır.

Numuneyi bir gün pencerenin önünde, bir akşam da lamba altında görün. Dokunuşu yaz ve kış için ayrı ayrı düşünün. Deri ve suni deri yazın tene yapışabilir, kışın ilk oturuşta soğuk gelir. Kumaş ise her mevsimde daha nötr bir his verir.

Koltukta ne kadar zaman geçirdiğinizi de dürüstçe düşünün. Akşamları uzanıp film izlenen koltukta sık dokulu kumaş size zaman kazandırır. Çocukların üstünde oynadığı koltuk için de aynısı geçerlidir. Az kullanılan bir köşe koltuğunda ise bukle ya da saf keten gibi hassas bir dokuya yer açabilirsiniz. Koltuk modellerinin adları için koltuk çeşitleri ve isimleri yazımıza da bakabilirsiniz.