Avize Ölçüsü Nasıl Seçilir? Çap ve Yükseklik Hesabı

Avize seçerken çoğu kişi modele bakar, ölçüyü sonra düşünür. Sonuç ya salonda kaybolan küçük bir lamba olur ya da altından geçerken başınızı eğdiğiniz büyük bir avize. Doğru ölçü üç şeye bağlıdır: odanın eni ve boyu, tavan yüksekliği ve avizenin altında ne olduğu. İçinde ne kadar ışık olacağı ayrı bir konu; onu en sonda ele alıyoruz.

Oda ölçüsünden avize çapı nasıl bulunur?

Dünyada en çok kullanılan kural ABD'den gelir: odanın enini ve boyunu ayak cinsinden toplarsınız, çıkan sayı avizenin inç cinsinden çapıdır. 12 × 14 ayaklık bir oda için 26 inç, yani yaklaşık 66 cm.

Kural Türkçeye çevrilirken çoğu zaman "en ve boyu metre olarak topla, 10 ile çarp, santim olarak çap bulunur" diye aktarılır. Bu çeviri biraz büyük sonuç verir. Ayak ve inçten metreye doğru çevrildiğinde çarpan 10 değil, 8,3 çıkar.

Hangisini seçmeli? Tavan alçaksa ya da oda eşyayla doluysa 8,3 ile bulunan sonuç daha dengeli durur. Tavanı yüksek ve sade bir salonda ise 10 ile bulunan sonuca kadar çıkılabilir. İki sayı arasındaki aralık, kuralın kesin bir ölçü değil bir başlangıç noktası olduğunu da gösterir.

Tavan yüksekliği ve avize boyu

Aynı kuralın ikinci yarısı avizenin boyunu tavana bağlar. Tavanın her metresi için 20–25 cm avize boyu önerilir. 2,60 m'lik bir tavanda bu 52–65 cm eder.

Ama burada Türkiye'deki dairelerin gerçeği devreye giriyor. İmar yönetmeliği konutlarda net tavan yüksekliğini en az 2,60 m olarak belirler ve dairelerin çoğu bu sınıra yakındır. Altından insanların geçtiği yerde avizenin alt ucu yerden en az 210 cm yukarıda kalmalıdır. 260 cm'lik tavanda, tavan göbeği ve zincir dahil, avize en fazla 50 cm sarkabilir.

Yani alçak tavanda belirleyici olan oran değil, baş boşluğudur. Tavan yüksekse önce orana bakın. Tavan 2,60 m civarındaysa önce 210 cm'yi koruyun, kalan yükseklikle yetinin.

Yemek masası üstünde çap ve yükseklik

Masanın üstündeki avize başka bir kurala uyar, çünkü altından kimse geçmez. Avizenin alt ucu masanın üstünden 75–90 cm yukarıda olmalıdır. 75 cm'lik bir masada bu, yerden 150–165 cm demektir.

Daha aşağı inen avize karşıdaki kişinin yüzünü kapatır. Daha yukarıda kalan ise masayı değil tavanı aydınlatır ve oturanların gözüne doğrudan girer.

Çap için masanın enine bakılır: avize masa eninin yarısı ile üçte ikisi arasında olmalıdır. 90 cm enindeki bir masa için bu 45–60 cm eder. Kısa bir kontrol de şudur: avize masanın eninden en az 30 cm dar olmalı. Böylece kenarda oturanın başının üstüne taşmaz.

Uzun dikdörtgen masalarda tek yuvarlak avize ortada küçük kalır. Bu durumda iki seçenek var:

• Doğrusal avize: Boyu masanın boyunun üçte biri ile yarısı arasında olmalıdır. 180 cm'lik masa için 60–90 cm.
• İki ya da üç sarkıt: Masanın boyunu eşit parçalara bölerek asılır. 180 cm'lik masada iki sarkıt, uçlardan 45'er cm içeride ve aralarında 90 cm olacak şekilde durur.

Masa ve sandalye ölçüleri için yemek odası takımları yazımıza bakabilirsiniz.

Alçak tavanda avize: plafonyer ve kısa sarkıt

2,50 m ya da daha alçak tavanda, örneğin eski binalarda veya asma tavan yapılmış odalarda, sarkan avize çoğu zaman sığmaz. Burada iki çözüm daha rahattır.

Birincisi plafonyer, yani tavana yapışık duran avizedir. Boyu 10–25 cm arasındadır ve geçiş yolunda bile sorun çıkarmaz. İkincisi yarı sarkık modellerdir: kısa bir çubukla tavandan 30–40 cm aşağı iner. Bunlar oturma grubunun ya da sehpanın üstüne gelecek biçimde asılırsa altından geçen olmaz.

Alçak tavanda yukarı doğru ışık veren modeller de işe yarar. Tavanı aydınlatan ışık, odayı olduğundan yüksek gösterir.

Dikdörtgen salonda iki bölgeye iki lamba

Salonun tam ortasına asılan tek avize, dikdörtgen salonlarda iki bölgeyi de yarım aydınlatır. Oturma bölgesinin ortası ile yemek masasının ortası çoğu zaman salonun ortasına denk gelmez.

Daha iyi sonuç için iki ayrı ışık noktası planlayın: biri oturma grubunun, öbürü yemek masasının üstüne. Tavandaki elektrik çıkışı tek yerdeyse kablo, tavana tutturulan bir kancayla masanın üstüne taşınabilir. Salonu iki bölgeye ayırmanın ölçülü planlarını dikdörtgen salon yazımızda çizdik.

Oturma bölgesindeki avizenin ortası için halı iyi bir referanstır. Avizeyi halının ortasına göre konumlamak, iki bölgeyi göz için ayırır. Halı ebatlarını halı ölçüsü yazımızda topladık.

Ağırlık ve tavana sabitleme

Avize alırken ağırlığını mutlaka sorun. Cam ve metal avizeler, aynı çaptaki kumaş ya da kâğıt modellerin birkaç katı ağır olabilir.

Beton tavanda avize, betona dübelle tutturulan bir kancaya ya da taşıyıcı plakaya asılır. Asma tavanda ise avize doğrudan alçıpana asılmaz. Askının, alçıpanın üstündeki betona ya da taşıyıcı profile ulaşması gerekir. Takmadan önce sigortayı kapatın. Ağır ve büyük modellerde işi bir elektrikçiye bırakmak daha güvenlidir.

Odaya göre avize stili

Avizenin ölçüsü kadar stili de odanın havasını belirler. Kristal ve çok kollu avizeler klasik dekorasyonlara uyar, yüksek tavanlı salonlarda gösterişli durur. Metal ve cam küre avizeler modern evlerde sade bir görünüm verir. Hasır, ahşap ve kumaş abajurlu sarkıtlar daha doğal ve sıcak bir hava katar.

Avizenin stili, odadaki diğer metal parçalarla uyumlu olmalıdır. Kapı kolları, perde kornişi ve masa ayakları siyah metal ise avizenin de benzer bir tonda olması odayı toplu gösterir. Aynı odada birden fazla lamba kullanılacaksa, hepsinin aynı aileden ya da aynı malzemeden olması uyum sağlar.

Ampul ve renk sıcaklığı

Avizenin içine takılan ampul, avizenin kendisi kadar önemlidir. Salon ve yatak odasında genellikle 2700–3000 kelvin, yani sıcak beyaz ışık tercih edilir. Bu ışık akşam saatlerinde göz yormaz ve odayı rahat gösterir. 4000 kelvin ve üstündeki soğuk beyaz ışık daha çok mutfak ve çalışma alanlarına uygundur.

Çok kollu avizelerde bütün ampullerin aynı renk sıcaklığında olması gerekir. Farklı tonda ampuller avizenin bir kolunu sarı, öbürünü beyaz gösterir. Ampul değiştirirken eski ampulün paketine bakıp aynı değeri seçin.

Çıplak ampullü avizelerde ampulün kendisi görünür. Bu avizelerde dekoratif, flamanlı görünümlü LED ampuller kullanmak görüntüyü güzelleştirir. Ama çıplak ampul, göz hizasına yakın asılan avizelerde göz kamaştırabilir.

Dimmer ile kullanım

Avizeyi bir dimmere, yani ışık ayarlayıcıya bağlamak, aynı lambayı farklı durumlarda kullanmayı sağlar. Misafir ağırlarken tam parlaklık, akşam televizyon izlerken yarım parlaklık gerekir.

Dimmer kullanılacaksa ampullerin dimmerle uyumlu olması gerekir. Her LED ampul dimmerle çalışmaz; uyumsuz ampuller titreyebilir ya da vızıldayabilir. Ampulün paketinde dimmerle kullanılabilir olduğu yazmalıdır.

Yatak odası ve antre avizesi

Yatak odasında avize, yatağa uzanan birinin gözüne doğrudan gelmemelidir. Çıplak ampullü ya da aşağı doğru parlak ışık veren avizeler yatakta rahatsız edici olabilir. Işığı tavana ya da yanlara yansıtan, buzlu camlı ya da kumaş abajurlu modeller yatak odası için daha uygundur.

Antre ve koridorlarda alçak tavan ve dar alan yüzünden sarkan avizeler çoğu zaman uygun değildir. Burada tavana yakın duran plafonyerler ya da birkaç küçük spot daha iyi sonuç verir. Uzun koridorlarda aynı modelden birkaç lamba eşit aralıklarla kullanılabilir.

Avize temizliği

Avizeler zamanla toz toplar ve ışıkları sönükleşir. Özellikle kristal avizelerde toz parlaklığı belirgin biçimde azaltır. Yılda bir iki kez avizeyi temizlemek ışığı yeniden canlandırır.

Temizliğe başlamadan önce elektriği sigortadan kapatın ve ampullerin soğumasını bekleyin. Kristal parçalar tek tek sökülüp ılık sabunlu suda yıkanabilir. Sökülemeyen parçalar kuru ve yumuşak bir bezle silinir. Avizenin altına bir çarşaf sermek, düşebilecek parçaların kırılmasını önler. Avizenin elektrik aksamını kesinlikle ıslatmayın.

Montajı kim yapmalı?

Avize montajı basit görünse de elektrik bağlantısı içerdiği için dikkat ister. Bağlantı yapmadan önce mutlaka ilgili sigortayı kapatın ve kabloda elektrik olmadığını bir kontrol kalemiyle doğrulayın. Topraklama kablosu varsa avizenin topraklama ucuna bağlanmalıdır.

Ağır avizeler için tavandaki bağlantı noktasının bu ağırlığı taşıyıp taşımayacağını kontrol etmek gerekir. Kendinizi elektrik işinde güvende hissetmiyorsanız montajı bir elektrikçiye yaptırın. Yanlış yapılmış bir bağlantı hem yangın hem de elektrik çarpması riski taşır. Aydınlatma türleri için aydınlatma modelleri yazımıza da göz atabilirsiniz.

Avizeyle birlikte başka ışıklar

Avize tek başına bir odayı iyi aydınlatmaz. Tavanın ortasından gelen ışık köşeleri gölgede bırakır ve yüzlerde sert gölgeler oluşturur. Avizeyi lambader, masa lambası ve duvar aplikleriyle birlikte kullanmak odayı daha dengeli ve sıcak gösterir.

Avizenin gücünü hesaplarken odadaki diğer ışık kaynaklarını da düşünün. Akşam saatlerinde avize kapalıyken bile bir lambader ve bir masa lambası oturma alanını yeterince aydınlatabilir. Avize ise misafir ağırlarken ve temizlik yaparken tam güçte kullanılır.

Yemek masası olan salonlarda masanın üstündeki sarkıt ile oturma alanındaki avizenin birbirini tamamlaması gerekir. İki lambayı aynı aileden seçmek ya da birini daha sade tutmak, tavanda iki lambanın birbiriyle yarışmasını önler.

Avize seçerken odadaki bütün ışık kaynaklarının aynı renk sıcaklığında olmasına dikkat edin. Sıcak beyaz bir avizenin yanında soğuk beyaz bir lambader, odayı iki parçaya bölünmüş gibi gösterir.

Ne kadar ışık yeter?

Ölçü, avizenin odada nasıl durduğunu belirler. Ama odayı yeterince aydınlatıp aydınlatmadığı lümen değerine bağlıdır. Oda büyüklüğüne göre ne kadar lümen gerektiğini ve ışık renginin odayı nasıl değiştirdiğini aydınlatma modelleri yazımızda anlattık.

Salonda avize çoğu zaman tek başına yetmez. Akşam oturmak için bir lambader, okumak için bir masa lambası gerekir. Avize genel ışığı verir, diğerleri işi görür.