Trend Aydınlatma Modelleri

Aydınlatma modelleri, ışığı odada nereye ve ne amaçla dağıttıklarına göre ayrılan armatür tipleridir. Avize, sarkıt, spot, LED şerit, aplik ve lambader bu grubun en bilinen üyeleridir. Bir modeli "trend" yapan şey görünüşüdür. Odayı iyi aydınlatıp aydınlatmadığını ise lümen, Kelvin ve ışık açısı söyler. Aşağıda her modeli bu ölçülerle ve oda oda ele aldık.

Genel, görev ve vurgu aydınlatması neyi ayırır?

Bir odada ışık üç ayrı iş görür: genel aydınlatma odanın tamamını görünür kılar. Görev aydınlatması tezgah, masa ya da ayna gibi tek bir yüzeye yoğunlaşır. Vurgu ışığı ise bir tabloyu ya da rafı öne çıkarır.

Tek bir tavan lambasıyla aydınlatılan oda bu işlerin hepsini aynı anda yapmaya çalışır. Sonuçta hiçbirini tam yapamaz. Tavandan inen ışık, tezgahta çalışanın başının gölgesini yüzeye düşürür. Koltukta kitap okuyan biri ise ışığı arkasından değil yanından ister.

Katmanlı aydınlatma, bu türlerin ayrı anahtarlardan yakıldığı düzendir. Akşam yalnızca aplik ve vurgu ışığı yanar, temizlik günü tavan ışığı açılır. Tesisat yenilenecekse anahtar sayısını bu katmanlara göre planlamak sonradan duvar kırmayı önler.

Lümen ve lüks: bir oda için ne kadar ışık yeter?

Bir lambanın ne kadar ışık verdiğini watt değil lümen gösterir. Watt yalnızca harcanan elektriği anlatır. Yüzeye düşen ışık ise lüks ile ölçülür ve 1 lüks, metrekareye düşen 1 lümendir.

Akkor ampul döneminde "60 watt" demek yaklaşık 800 lümen demekti. Aynı ışığı veren LED ampul çoğunlukla 8-10 watt çeker. Mağazada karşılaştırmayı ambalajdaki lümen değerinden yapmak gerekir.

Genel kabul gören aralıklar kabaca şöyledir. Oturma ve dinlenme alanında genel ışık için 100-200 lüks çoğu kişiye yeter. Mutfak tezgahı, çalışma masası ve ayna önünde 300-500 lüks aranır.

Gereken lümen basit bir çarpmayla bulunur: alan çarpı hedef lüks. 14 m²'lik bir salonda 150 lüks hedeflenirse 14 × 150 = 2100 lümen eder. Lambaların toplamı bundan yüksek seçilir. Işığın bir kısmını duvar, tavan ve abajur yutar (koyu boyalı odada bu kayıp daha büyüktür).

Çizimde aynı salon için örnek bir kurulum var. 1600 lümenlik tavan armatürü ve 600 lümenlik bir lambader toplamda 2200 lümen eder.

Renk sıcaklığı odada neyi değiştirir?

Renk sıcaklığı, beyaz ışığın sarıya mı maviye mi kaydığını Kelvin (K) birimiyle anlatan değerdir. Sayı düştükçe ışık sarılaşır ve akşam ışığına benzer. Yükseldikçe beyazlaşır, sonunda mavimsi bir tona döner.

Aynı odada farklı Kelvin değerleri karışınca duvar iki renkte görünür. Genel ışığı tek bir değerde tutmak daha sakin bir görüntü verir. Görev ışığı bundan en fazla bir kademe ayrılabilir.

Ambalajda Kelvin'in yanında bir değer daha yazar: renksel geriverim indeksi, kısaca Ra ya da CRI. Işığın renkleri ne kadar doğru gösterdiğini 100 üzerinden puanlar. Ev içinde Ra 80 ve üstü yeterli sayılır. Mutfakta, makyaj masası modelleri önünde ve tablo karşısında Ra 90 ve üstü renkleri daha doğru gösterir.

Hangi odaya hangi aydınlatma: karar tablosu

Odaya göre karar verirken ışığın neye düşeceğini, ne kadar güçlü olacağını ve hangi tonda olacağını sormak yeter. Aşağıdaki tablo bu cevapları oda oda topluyor. Lüks aralıkları genel kabul gören değerlerdir; Kelvin sütunu ise kural değil, tercihtir.

Çoğu evde eksik kalan, tablodaki görev ışığı sütunudur. Tavan ışığı ne kadar güçlü olursa olsun, kitaba ya da tezgaha gelen ışığı başın gölgesi keser. Okuma koltuğuna ve tezgaha görev ışığı eklemek, tavan lambasını büyütmekten daha çok fark yaratır.

Yazı yazarken ışık kalemi tutan elin karşı tarafından gelmelidir. Sağ elini kullanan biri için lamba masanın soluna konur. Solaklarda düzen tersine döner.

Sarkıt lamba masadan ne kadar yukarıda durmalı?

Yemek masası üstündeki sarkıt lamba, masa yüzeyinden yaklaşık 70-90 cm yukarıda asılır. Daha alçakta karşıdaki kişinin yüzünü kapatır. Daha yukarıda ise ışık masadan kaçıp gözü kamaştırır.

Sarkıtın ya da avizenin çapını masa belirler. Masa genişliğinin yarısı ile üçte ikisi arasında bir çap orantılı görünür. Uzun masalarda tek büyük avize yerine iki ya da üç küçük sarkıt, ışığı masanın iki ucuna eşit taşır.

Tavan yüksekliği sarkıt kullanmaya engel değildir; yalnızca kablonun boyunu değiştirir. Masanın olmadığı geçiş yerinde ise sarkıtın alt ucu baş hizasının rahatça üstünde kalmalı.

Mutfak adasında aynı mantık geçerlidir. Ada boyuna göre sarkıt sayısını ve aralığını ada mutfak modelleri yazımızda ayrıca ele aldık.

Popüler aydınlatma modelleri hangi ölçüyle karşılaştırılır?

Son yıllarda sık seçilen modeller arasında spot, LED şerit, lineer armatür ve şarjlı lamba var. Görünüşleri çok farklıdır. Yine de hepsi ışık açısı, lümen ve kısılabilirlik üzerinden kıyaslanabilir.

LED ampulün kısılıp kısılamadığı etiketinde yazar. "Dimmable" ya da "kısılabilir" ibaresi olmayan bir ampul, dimmerli anahtara bağlanınca titreyebilir. Eski tip dimmer anahtarlar da her LED'le uyumlu çalışmaz.

Ray spot ve şerit, mobilya değiştikçe ışığı yeniden yönlendirmeyi kolaylaştırır. Bazı TV ünitesi modelleri şerit kanalıyla birlikte gelir, böylece kablo görünmez.

Mutfakta ve banyoda ışık nereye konur?

Mutfakta ışık tezgahın önüne, banyoda yüzün iki yanına konur. İki yerde de amaç aynıdır: çalışan kişi kendi gölgesini yüzeye düşürmesin.

Üst dolap altındaki LED şerit, çoğunlukla dolabın duvar tarafına değil ön yarısına yapıştırılır. Duvar dibindeki şerit yalnızca fayansı parlatır, tezgahın önü karanlık kalır. Parlak tezgahlarda opal (buzlu) kapaklı profil, noktalı yansımayı yok eder.

Banyo aynasında tek tepe ışığı yüzde göz altı ve çene gölgesi bırakır. Aynanın iki yanına ya da çevresine konan ışık yüzü önden ve eşit aydınlatır.

IP sınıfı, bir armatürün toza ve suya karşı korumasını iki rakamla gösteren koddur. İlk rakam tozu, ikincisi suyu anlatır. Duş ve küvet çevresinde en az IP44 genel kabul gören alt sınırdır. Islak alandaki tesisatı bir elektrikçiye yaptırmak ve hattı kaçak akım rölesiyle korumak gerekir. Ayna ve dolap seçenekleri için banyo dekorasyonu yazımıza bakabilirsiniz.

LED ve sensör ne kadar elektrik kazandırır?

Kazancın büyük kısmı ampulün türünden gelir. 60 wattlık akkor ampul watt başına 13 lümen kadar verir. Aynı 800 lümeni veren 9 wattlık LED ise watt başına 90 lümene yaklaşır.

Hesap buradan çıkar: aynı ışık için harcanan elektrik altıda birin altına iner. Evdeki en uzun yanan lambalar, yani salon ve mutfak ampulleri, değişime ilk sırada girmeli.

Sensör ve akıllı ampulün katkısı kullanıma bağlıdır. Hareket sensörü, ışığın unutulduğu koridor, kiler ve antrede işe yarar. Akşam boyunca dolu olan salonda pek bir şey değiştirmez. Akıllı ampulün asıl getirisi kontroldür: tonu ve parlaklığı saate göre ayarlamak.

LED'in ömrünü çoğu zaman sürücü belirler. Sürücü, şebeke elektriğini LED'in kullandığı düşük gerilime çeviren parçadır. Kalitesiz sürücü ışığı titretir ve göz yorar. Telefon kamerasını ampule tuttuğunuzda ekranda yatay çizgiler akıyorsa ışık titriyor demektir.

Aydınlatma planı hangi sırayla yapılır?

Plan, armatür seçmeden önce odadaki işleri listelemekle başlar. Aşağıdaki sıra, alışverişe çıkmadan önce kâğıt üzerinde tamamlanabilir.

1. Odada yapılan işleri yazın: okuma, yemek, çalışma, makyaj, televizyon.
2. Her işin yapıldığı yüzeyi plan üzerinde işaretleyin; görev ışığı oraya gider.
3. Oda alanını hedef lüksle çarpıp gereken toplam lümeni bulun.
4. Oda için tek bir Kelvin değeri seçin, görev ışığını ondan en fazla bir kademe ayırın.
5. Genel ve vurgu ışığını ayrı anahtarlara bağlayın; salon ve yatak odasında dimmer düşünün.
6. Islak alanda IP sınıfını, mutfak ve ayna önünde Ra değerini kontrol edin.
7. Satın almadan önce ambalajda lümen, Kelvin, Ra ve kısılabilirlik bilgisini okuyun.