Çalışma Masası Ölçüleri: Yükseklik, Derinlik ve Yer

Çalışma masasında en çok yanlış bilinen şey "doğru yükseklik" diye tek bir sayı olduğu. Mağazalardaki sabit masaların çoğu 72–76 cm'dir; Avrupa'daki ofis masası standardı EN 527-1 de sabit masa için 74 cm'yi esas alır. Ama 160 cm boyundaki biriyle 190 cm boyundaki birinin aynı masada rahat etmesi beklenemez. Masayı boyunuza, ekranınıza ve odanıza göre ölçmek ise birkaç dakikalık iş.

Masa yüksekliği boya göre nasıl bulunur?

İşe masadan değil sandalyeden başlayın. Sandalyeyi, ayaklarınız yere tam basacak ve dizleriniz kalçanızla aşağı yukarı aynı hizada kalacak kadar ayarlayın. Sonra kollarınızı yanınıza bırakın ve dirseklerinizi 90 dereceye yakın bükün.

Şimdi yerden dirseğinizin altına kadar ölçün. Klavyenin üst yüzü bu yüksekliğe gelmelidir. Masa da bundan en fazla iki üç santim yüksek olabilir. Daha yüksek masada omuzlar farkında olmadan kalkar ve akşam ensede ağrı olarak geri döner.

Bir örnek verelim. Sandalyenizin oturağı yerden 46 cm, dirseğiniz de oturaktan 24 cm yukarıda olsun. Klavye yüzeyinin 70 cm civarında olması gerekir. Oysa 74 cm'lik bir masada klavye 76–77 cm'ye çıkar, yani 6–7 cm fazla.

Farkı kapatmanın üç yolu var:

• Sandalyeyi yükseltmek: Dirsek masaya oturur, ama ayaklar yerden kesilir. O zaman ayağın altına bir basamak ya da ayak desteği koymak gerekir.
• Klavye tablası: Masanın altına takılan çekmeli bir tabla klavyeyi 5–8 cm aşağı indirir.
• Ayarlanabilir masa: Evde birden fazla kişi aynı masayı kullanıyorsa en temiz çözüm budur.

Uzun boylularda sorun tersinedir. Sabit masa alçak kalır, dizler masanın altına sığmaz. Burada masanın altındaki boşluğa ve tablanın kalınlığına bakmak gerekir; kalın bir çekmece bloğu dizlere yer bırakmayabilir.

Derinlik: ekran ne kadar uzakta durmalı?

Masanın derinliği aslında ekran mesafesini belirler. ABD'nin iş güvenliği kurumu OSHA, ekranın gözden en az 50 cm uzakta durmasını önerir. Ekranın üst kenarı göz hizasında ya da biraz altında olmalıdır.

Basit bir hesap yapalım. Göz, masanın ön kenarından yaklaşık 10 cm geride durur. Ekranın ayağı da masanın arkasında 15–20 cm yer kaplar.

Odada yer yoksa ve 60 cm'lik bir masaya mahkûmsanız ekranı duvara ya da masaya kollu bir taşıyıcıyla bağlayabilirsiniz. Ayak ortadan kalkınca ekran 10–15 cm daha geriye gider. EN 527-1'in ofis masası için önerdiği en küçük tabla da 120 × 80 cm'dir.

Genişlik işe göre: dizüstü, iki ekran, çizim

Genişliği belirleyen şey masanın üstüne ne koyacağınızdır. Bir 24 inç ekran yaklaşık 54 cm eninde, standart bir klavye 44 cm civarındadır. Fare için de sağda en az 20 cm boşluk gerekir.

• 100 cm: Dizüstü ve bir defter. Kitaplık ya da raf yanına sıkıştırılan masalar çoğunlukla bu ölçüdedir.
• 120 cm: Tek ekran, klavye, fare ve bir lamba. Evde en çok işe yarayan ölçü budur.
• 140–160 cm: İki ekran ya da bir ekranın yanında çizim, dikiş veya kâğıt işi.

İki ekranı yan yana koyacaksanız ikisinin toplamı 108 cm eder. 120 cm'lik bir masada iki yanda yalnızca birkaç santim kalır; lamba ve hoparlör sığmaz.

Arkada ne kadar boşluk gerekir?

Masayı odaya sığdırırken çoğu kişi yalnızca masanın ölçüsüne bakar. Oysa sandalye de yer ister. Masanın ön kenarından arkadaki duvara ya da yatağa kadar en az 90 cm bırakın. Sandalyeyi geri çekip kalkmak için bu kadarı gerekir.

Arkanızdan birinin geçmesi gerekiyorsa bu boşluğu 110–120 cm'ye çıkarmak iyi olur. Yatak odasına konan masalarda sandalyenin arkası çoğu zaman gardırop kapağına denk gelir. Kapağın açılma payını da hesaba katın.

Pencere, ışık ve priz

Masayı pencerenin tam önüne koymak cazip gelir ama göz bunu sevmez. Ekranın arkasındaki parlak pencere gözü sürekli kısar. Pencereye sırtınızı verirseniz de ekranda yansıma olur. OSHA'nın önerisi ekranı pencereye dik yerleştirmektir; ışık yandan gelir.

Sağ elini kullanan biri için ışığın soldan gelmesi, yazarken elin gölgesini kâğıda düşürmez. Akşam için de masaya ayrı bir lamba gerekir. Tavandaki tek lamba arkanızda kalıyorsa gölgeniz tam önünüze düşer. Lamba seçerken ışık rengi ve gücü için aydınlatma modelleri yazımıza bakabilirsiniz.

Prizi de ölçü alırken not edin. Bir bilgisayar, ekran, lamba ve telefon şarjı en az dört çıkış ister. Masanın arkasında kalan priz, uzatma kablosunu ve kablo karmaşasını masanın altına toplamanızı kolaylaştırır.

L masa ve köşe masası ne zaman mantıklı?

L masa, iki ayrı işi aynı yerde yapanlar için iyidir. Bir kol bilgisayara, öbür kol kâğıt ya da çizim işine ayrılır. Ama köşe kısmı derindir ve ekranı köşeye koyarsanız göz ile ekran arası çok açılır.

Köşe masası ise küçük odada yer kazandırır gibi görünür, ama oturan kişiyi duvara döndürür. Arkada 90 cm boşluk kuralı köşe masasında da geçerlidir. Raf ve kitaplıkla birlikte bir çalışma duvarı kuracaksanız raf aralıkları için kitaplık modelleri yazımız işinize yarar.

Sandalye masayla birlikte seçilir

Doğru yükseklikte bir masa, yanlış bir sandalyeyle rahat kullanılamaz. Çalışma sandalyesinin en az üç ayarı olmalıdır: oturma yüksekliği, sırt desteğinin yüksekliği ve kolçak yüksekliği. Bu ayarlar sandalyeyi masaya ve vücudunuza uydurmayı sağlar.

Oturma derinliği de önemlidir. Sırtınız sırt desteğine yaslıyken oturağın ön kenarı ile dizinizin arkası arasında birkaç parmak boşluk kalmalıdır. Çok derin bir oturak dizin arkasını sıkıştırır, çok sığ bir oturak ise uyluğu desteklemez.

Kolçaklar masanın altına girebilmelidir. Kolçaklar masaya çarpıyorsa sandalye masaya yaklaşamaz ve kişi öne eğilerek çalışır. Kolçağı ayarlanabilen ya da kolçaksız sandalyeler bu sorunu ortadan kaldırır.

Ayakta çalışma masası

Yüksekliği elektrikle ya da elle ayarlanabilen masalar, gün içinde oturarak ve ayakta çalışmayı değiştirmeye izin verir. Ayakta çalışırken de aynı kural geçerlidir: dirsekler 90 dereceye yakın bükülmeli, klavye dirsek hizasında olmalıdır.

Ayakta çalışma masası alırken masanın en düşük ve en yüksek ayarına bakın. En düşük ayar kısa boylu biri için oturarak kullanıma, en yüksek ayar ise uzun boylu biri için ayakta kullanıma yetmelidir. Ayarlanabilir masalarda kabloların da masa yükselip alçaldıkça gerilmeyecek kadar uzun olması gerekir.

Uzun süre ayakta durmak da yorucudur. Ayakta çalışılan süreyi kademeli artırmak ve yumuşak bir zemin matı kullanmak rahatlık sağlar.

Kablo düzeni

Bir çalışma masasında bilgisayar, ekran, lamba, telefon şarjı ve modem gibi birçok cihazın kablosu bulunur. Bu kablolar masanın arkasından sarkınca hem dağınık görünür hem de temizliği zorlaştırır.

Masanın altına monte edilen bir kablo tavası ya da kablo sepeti, çoklu prizi ve kabloları yerden kaldırır. Masanın tablasında bir kablo geçiş deliği varsa kablolar masanın üstünden altına düzgünce iner. Kabloları kablo bağlarıyla toplamak ve her birine küçük bir etiket yapıştırmak, bir cihazı çıkarırken doğru kabloyu bulmayı kolaylaştırır.

Çekmece ve saklama

Çalışma masasında çekmece, evrak ve küçük eşyaları düzenli tutar. Ama tablanın hemen altına yerleştirilen bir çekmece dizlerin girdiği boşluğu daraltabilir. Masanın altında dizler için en az 60 santim yükseklikte serbest bir alan kalmalıdır.

Tekerlekli bir çekmece ünitesi, masanın altına ya da yanına konarak yer değiştirebilir. Masanın üstündeki duvara asılan raflar da masayı boşaltır. Sık kullanılan şeyler masanın üstünde, kolun uzanabileceği mesafede; az kullanılanlar ise raflarda ve çekmecelerde durmalıdır.

Görüntülü görüşme ve arka plan

Evden çalışanlar için çalışma masasının yeri, görüntülü görüşmelerde arkada ne görüneceğini de belirler. Masayı duvara dönük koymak, arkanızda odanın dağınık kısmının görünmesine yol açabilir. Masayı odaya dönük, arkanızda bir kitaplık ya da sade bir duvar kalacak şekilde koymak daha düzenli bir görüntü verir.

Işığın yönü de görüntüyü etkiler. Pencere arkanızdaysa yüzünüz karanlıkta kalır. Pencere önünüzde ya da yanınızdaysa yüzünüz aydınlanır. Akşamları yüzü önden aydınlatan yumuşak bir lamba görüntüyü iyileştirir.

Sık yapılan hatalar

• Masayı sandalyeye göre değil, görünüşe göre seçmek: Masa yüksekliği vücuda uymayınca omuz ve boyun ağrısı başlar.
• Dizüstü bilgisayarla uzun süre çalışmak: Ekran göz hizasının çok altında kalır. Ayrı bir klavye ve dizüstü yükseltici bu sorunu çözer.
• Ekranı pencerenin karşısına koymak: Gün ışığı ekranda yansıma yapar.
• Masanın arkasında yer bırakmamak: Sandalyeyi geriye çekip kalkmak için arkada en az 70–90 santim boşluk gerekir.

Ekran yüksekliği ve ikinci ekran

Masanın yüksekliği doğru olsa bile ekran çok alçakta kalırsa boyun öne eğilir. Ekranın üst kenarı göz hizasında ya da biraz altında olmalıdır. Çoğu ekranın ayağı bu yükseklik için yeterli değildir; ekran yükseltici bir stant ya da kollu bir taşıyıcı bu farkı kapatır.

İki ekranla çalışılıyorsa, en çok kullanılan ekran tam karşıya, ikincisi yanına yerleştirilir. İki ekran eşit kullanılıyorsa birleştikleri kenar tam karşıda olmalıdır. Ekranlar hafif içe dönük, yani bir yay çizecek şekilde konursa baş çevirmeden ikisine de bakmak kolaylaşır.

Gözlük kullananlar, özellikle çok odaklı camlar takanlar, ekranı biraz daha aşağıda tutmayı rahat bulabilir. Ekran yüksekliğini birkaç gün deneyerek kendinize göre ayarlamak en doğru yoldur.

Çocuk ve genç için masa farklı mı?

Evet. Yukarıdaki hesap yetişkin için. Çocuk büyüdükçe dirsek yüksekliği her yıl değişir; sabit 74 cm'lik masa 11 yaşından küçük biri için genellikle yüksek kalır. Okul mobilyası standardına göre boy gruplarını çocuk odası ölçüleri yazımızda anlattık. Gençler için ders köşesi düzenine genç odası yazımızda da değindik.

Sandalye seçerken oturak ile masa arasındaki farkı da kontrol edin. Bu farkın hesabını sandalye modelleri yazımızda bulabilirsiniz.