Şark Köşesi

Şark köşesi, odanın bir ya da iki duvarı boyunca uzanan alçak sedir, minder ve halıyla kurulan oturma alanıdır. Adını Arapçada doğu anlamına gelen "şark" sözcüğünden alır. Koltuğa göre daha alçakta oturulur, sırt duvara dizilen büyük minderlere yaslanır. Ortada çay ve sohbet için alçak bir masa durur. Aşağıda sedir ölçülerini, 12 m²'lik bir odaya yerleşimi ve malzeme seçimini anlattık.

Şark köşesi hangi parçalardan oluşur?

Bir şark köşesini beş parça kurar: sedir, oturma minderi, sırt minderi, halı ya da kilim ve orta masa. Geri kalan her şey süslemedir. Parçaları ayrı ayrı almak bütçeyi zamana yaymayı da kolaylaştırır.

• Sedir: Duvar boyunca uzanan alçak, düz oturma yükseltisi. Ahşap iskeletlidir; bazılarının oturağı kalkar ve altı sandık olur.
• Oturma minderi: Sedirin üstüne serilen, sedirle aynı derinlikteki kalın minder.
• Sırt minderi: Duvara yaslanıp sırtı taşıyan büyük yastık. Sedir boyunca yan yana dizilir.
• Halı ya da kilim: Oturma alanını odanın geri kalanından ayırır. Ayakkabısız kullanılan bir köşede ayağı soğuk zeminden de korur.
• Orta masa: Çay bardağı ve tabak için alçak bir masa ya da sehpanın üstüne konan bakır tepsi.

Geleneksel Türk evinde sedir ayrı bir mobilya değildi. Odanın pencere duvarları boyunca yapılan, evin parçası olan sabit bir oturaktı. Bugün satılan şark köşesi takımları, o düzenin taşınabilir hâli sayılabilir.

Sedir ölçüleri nasıl belirlenir?

Sedirde üç ölçüye bakılır: yükseklik, derinlik ve boy. Oturma yüksekliği 35-45 cm, derinlik 60 cm civarında tutulur. Boyu ise duvar ve oturacak kişi sayısı belirler.

Oturma yüksekliği, yerden minderin üst yüzüne kadar olan mesafedir. Bir yemek sandalyesinin oturağı çoğunlukla 45 cm civarındadır. Sedir bu ölçüye yaklaştıkça kalkmak kolaylaşır, uzaklaştıkça yer sofrası hissi artar.

Derinlik konusunda sırt minderini hesaba katmak gerekir. 60 cm derin bir sedire 15-20 cm kalın sırt minderi konunca oturma derinliği 40-45 cm'ye iner. Dik oturmak için bu yeterlidir. Bağdaş kurmayı sevenler daha ince sırt minderi seçer.

Kaç kişi oturur?

Kişi sayısını bulmanın basit bir yolu var. Toplam sedir boyunu santimetre olarak alıp 65-70'e bölün. Yan yana oturan bir yetişkin kabaca bu kadar yer kaplar.

Örnek vermek gerekirse 200 ve 150 cm'lik iki sedir toplam 350 cm eder. 350'yi 70'e bölünce sonuç 5 çıkar. Misafir sık geliyorsa hesabı 65 cm ile yapmak, kalabalık gecelerde bir kişi daha sığdırır.

12 m²'lik bir odaya şark köşesi nasıl yerleşir?

12 m²'lik bir oda, iki sedirli bir L düzenine yeter. Uzun sedir bir duvara, kısa sedir ona dik duvara yaslanır. Oda büyüdükçe kollar uzar ya da düzen U biçimine döner.

Aşağıdaki tablo, kişi hesabını üç oda büyüklüğüne uyguluyor. Sedir boyları örnektir; kendi duvarınıza göre aynı hesabı tekrarlayabilirsiniz.

Çizim, tablodaki en küçük oda için kuruldu. 200 ve 150 cm'lik iki sedir L biçiminde birleşince beş kişi rahat oturur.

Orta masa iki sedirden de 45 cm uzakta durur. Masaya uzanmak kolaylaşır, kalkarken diz çarpmaz. Kapının önündeki köşe boş kalır ve giriş daralmaz.

Masa ile sedir arasındaki boşluğun yanında bir de yürüme yolu gerekir. Odanın içinden geçilen yol için en az 75 cm, tercihen 90 cm bırakılır. U düzeninde bu yol çoğunlukla masanın açık kalan ucundan geçer.

Kurmadan önce hangi ölçüler alınır?

İki duvarın boyu, pencere ve kapının yeri, petek ve prizlerin konumu yeterlidir. Bunları kâğıda çizip sedir boylarını üzerine yerleştirmek, siparişten önce hatayı gösterir.

1. Sedirlerin yaslanacağı iki duvarı köşeden başlayarak ölçün.
2. Pencere denizliğinin yerden yüksekliğini not edin. Sırt minderi denizliği aşarsa pencere kanadı ve perde zor açılır.
3. Petek sedirin arkasında kalacaksa önünü tamamen kapatmayın. Kapalı petek odayı geç ısıtır.
4. Kapı kanadının açılırken süpürdüğü alanı çizin. Bu alana sedir ya da masa girmemeli.
5. Prizleri işaretleyin; sedirin arkasında kalan priz sonradan zor kullanılır.
6. Sedirlerin ve masanın kaplayacağı alanı yere kâğıt bantla çizip birkaç gün etrafında dolaşın.

Sedir ve minderde hangi malzeme seçilir?

Sedirde iskeletin sağlamlığına, minderde dolgunun çökmemesine bakılır. Kumaş en son seçilir. Üç parça arasında değiştirmesi en kolay olan odur.

Sedir iskeleti

Masif ahşap sedir, yıllarca üstünde oturulsa da gevşemez. Meşe ve kayın sert ağaçlardır; çam daha yumuşaktır ve darbede iz tutar. MDF ya da sunta gövdeli sedirler daha hafif ve ucuzdur. Kenarları korunmazsa nemde şişebilirler.

Sandıklı sedirde oturak menteşeyle kalkar, altı depolama alanı olur. Yedek yatak, yorgan ve mevsimlik minder saklamak için küçük evlerde işe yarar. Kapağın üstünde minder durduğu için her açışta minderi kaldırmak gerekir (sık açılacak eşyaya göre değil, mevsimlik eşyaya göre düşünülmeli).

Duvar ölçüsü hazır sedir boylarına uymuyorsa ölçüye özel üretim tek yol kalır. Köşeyi tek gövde olarak dönen L sedirlerde ek yeri görünmez.

Minder dolgusu ve kılıfı

Minderin ömrünü dolgu belirler. Oturma minderinde sert, sırt minderinde daha yumuşak dolgu kullanılır.

Kılıfın fermuarlı olması, yıkamayı ve ileride kumaşı değiştirmeyi kolaylaştırır. Pamuklu dokuma nefes alır ve yıkanır. Kadife yumuşaktır ama tüy toplar. Kilim dokuması kumaş ise sert durur, sürtünmeye uzun dayanır.

Urfa şark köşesi neyi farklı yapar?

Urfa şark köşesi, Şanlıurfa evlerindeki sedirli misafir odasından gelen bir düzendir. Onu ayıran şey ölçü değil; renk, doku ve odanın taşıdığı sohbet geleneğidir.

Şanlıurfa'nın eski evleri, yörede çıkarılan açık renkli kireç taşından yapılır. Taşın krem rengi, koyu tonlu kilim ve minderlerle belirgin bir karşıtlık kurar. Aynı etkiyi düz boyalı bir duvarda taş görünümlü kaplamayla yakalamak mümkündür; seçenekleri duvar kaplamaları yazımızda topladık.

Urfa'da bu odalar sıra gecelerinin de mekânıdır. Sıra gecesi, arkadaşların sırayla birbirinin evinde toplandığı sohbetli ve müzikli bir buluşmadır. Misafirler sedirlere ve yer minderlerine oturur, ortada çay döner.

Modern bir evde şark köşesi nasıl yorumlanır?

Modern yorumda sedir ve minder kalır, süsleme azalır. Renkler sadeleşir; köşenin kimliğini tek bir desenli kilim ya da birkaç desenli yastık taşır.

Ayrı bir oda şart değil. Salonun bir köşesi de olur, ama şark köşesi koltuk takımıyla aynı orta masayı paylaşmamalı. Koltuk çoğunlukla 45 cm civarında oturtur, sedir daha alçakta. Ortak masa ikisinden birine hep yanlış yükseklikte kalır.

Işıkta tavan lambası yerine alçak ve sıcak kaynaklar daha uygun düşer. Lambader, mozaik masa lambası ya da 2700 K civarı sıcak beyaz ampul sohbet ışığını verir. Farklı lamba tipleri için trend aydınlatma modelleri yazımıza bakılabilir.

Balkon ve terasa kurulan şark köşesinde minder kılıfları dış mekân kumaşından seçilir. Yağmurda minderler içeri alınır, sedir ise suya dayanıklı ahşaptan ya da metalden olur. Dar alanlarda ölçü sorununu küçük balkon dekorasyonu yazımızda ayrıca ele aldık.

Şark köşesinin maliyetini ne belirler?

Maliyetin büyük kısmı sedirden ve minderden gelir. Halı, masa ve aksesuar sonradan eklenebilir.

• İskelet malzemesi: Masif meşe ya da kayın, MDF gövdeli sedirden pahalıdır.
• Hazır ya da ölçüye özel: Ölçüye özel üretim hem fiyatı hem teslim süresini artırır.
• Minder dolgusu: Yüksek yoğunluklu sünger ve yün dolgu, elyaftan pahalıdır.
• Halı ve kilim: El dokuması parça, aynı boydaki makine halısının birkaç katı tutar.
• Nakliye ve montaj: Tek gövde L sedir, merdiven ve asansörde sorun çıkarabilir; parçalı gelip gelmediği sorulmalı.

Bütçe darsa sıralama bellidir. Önce sedir ve minder alınır, halı ve masa sonra tamamlanır. İkinci el bir sedir de iş görür; iskeleti sağlamsa yalnızca minder ve kılıf yenilenir.

Bakımı nasıl yapılır?

Fermuarlı minder kılıfları çıkarılıp etiketteki sıcaklıkta yıkanır. Kadife kılıflar çoğunlukla kuru temizleme ister.

Oturma ve sırt minderlerini ayda bir ters çevirmek, aynı yerin çökmesini geciktirir. Masif ahşap sedir nemli bezle silinir; yağ bazlı bir cilayla yılda bir yenilenebilir. Halıyı güneş alan pencerenin önünde bırakmak rengini açar.