Mermer Tezgah Modelleri

Mermer tezgah, kireçtaşının yer altında ısı ve basınçla kristalleşmesinden oluşan mermer plakalarından kesilen mutfak ve banyo yüzeyidir. Damarı her plakada farklıdır ve dokunduğunuzda serin gelir. Zayıf yanı kimyasındadır. Limon, sirke ya da domates cilalı yüzeyi birkaç dakikada matlaştırabilir. Aşağıda mermeri kuvars, granit ve porselenle karşılaştırdık; hangi mutfağa uyduğunu, nasıl korunduğunu ve cilalı ile mat yüzeyin farkını anlattık.

Mermer neden limondan ve sirkeden etkilenir?

Mermerin ana minerali kalsittir, yani kalsiyum karbonat. Asit bu minerali çözer ve yüzeyde mat, hafif pürüzlü bir iz bırakır. Taşa sürülen koruyucu bu tepkiyi durdurmaz; yalnızca sıvının içeri işlemesini yavaşlatır.

Asit izi (aşınma), asidin taş yüzeyindeki kalsiti çözmesiyle oluşan mat lekedir. Lekeden farkı şudur: leke taşın içine işleyen renktir, aşınma ise yüzeyin kendisinin bozulmasıdır. Parmak ucuyla yoklayınca aşınmış bölge hafifçe pürüzlü gelir. Lekeyi lapa çeker. Aşınmayı ise ancak parlatma ya da honlama giderir.

Mutfakta mermere en sık zarar veren maddeler şunlardır:

• Limon suyu, sirke, nar ekşisi ve turşu suyu
• Domates, salça ve meyve suları
• Şarap, kola ve öteki gazlı içecekler
• Kireç sökücüler ve sirkeli "doğal" temizlik karışımları

Son madde çoğu zaman gözden kaçar. Evye için alınan bir kireç sökücü, tek silişte cilalı mermerin parlaklığını alabilir.

Sertlik de konunun öbür yarısıdır. Mohs ölçeği, mineralleri birbirini çizebilmelerine göre 1 ile 10 arasında sıralar. Bu ölçekte kalsit 3'tedir, bıçak çeliği ise 5,5 civarındadır. Mermerin üstünde doğrudan doğrama yapılırsa bıçak taşı çizer. Kesme tahtası mermer mutfakta alışkanlık olmalı.

Mermer, kuvars, granit ve porselen tezgah karşılaştırması

Dört malzeme arasında asidi ve bıçağı en az kaldıran mermerdir. Kuvars kompozit lekede, porselen ısıda, granit ise genel dayanımda öne çıkar. Mermerin kozu görünüşü ve yerinde onarılabilmesidir.

Porselen ve sinterlenmiş yüzey aynı aileden gelir. Sinterlenmiş yüzey, mineral tozlarının yüksek basınç ve ısıyla kaynaştırılmasıyla üretilen levhadır. İkisinde de mermer deseni çoğu zaman yalnızca yüzeye basılır. Kenar profili açılınca desen kesilir ve gövde rengi görünebilir. Sipariş öncesi kenar numunesine bakmak bu sürprizi önler.

Kuvars kompozitin mermer desenli türleri çok yaygındır. Desen plaka boyunca tekrar eder, uzun bir tezgahta bu fark edilir. Zayıf noktası reçinedir. Ocaktan alınan tava doğrudan konursa renk açılması ya da çatlak oluşabilir.

Laminat, ahşap, çelik ve beton gibi öteki seçenekleri mutfak tezgah modelleri yazımızda tek tek ele aldık.

Hangi mutfakta mermer tezgah mantıklı?

Mermer, alışkanlıkları ona uyan mutfakta mantıklıdır. Her gün limon sıkılan ve tezgahta doğrama yapılan bir mutfakta kısa sürede izlenir. Hamur açılan, az asit kullanılan ya da izleri eskime payı sayan bir evde yıllarca iyi görünür.

Aşağıdaki tabloyu mutfağın gerçek kullanımına göre okumak gerekir, hayal edilen kullanımına göre değil.

Görseldeki mutfakta mermer tezgah ahşap bir adayla birleşiyor. Karma düzende tersi de kurulur: ada mermerden, uzun çalışma tezgahı kuvarstan yapılır. Ada boyutları ve oturma çıkıntısı için ada mutfak modelleri yazımıza göz atılabilir.

Cilalı mı, honlanmış (mat) mermer mi?

Cilalı yüzey parlaktır ve damarı canlı gösterir, ama asit izini hemen belli eder. Honlanmış yüzey mattır; asit izi bu matlığın içinde kaybolur. Buna karşılık mat yüzey lekeyi biraz daha çabuk emer.

Honlama, taş yüzeyinin parlatılmadan, düz ve mat kalacak kadar ince aşındırıcılarla işlenmesidir. Antik ya da fırçalanmış yüzey ise taşa hafif bir doku verir.

Renk de dengeyi değiştirir. Koyu cilalı mermerde asit izi beyazımsı bir leke olarak hemen seçilir. Beyaz mermerde ise aşınma az görünür, kahve ve yağ lekesi daha çok dikkat çeker.

Cilalı yüzey sonradan honlanabilir, honlanmış yüzey de parlatılabilir. İşlem yerinde, tezgah sökülmeden yapılır. Yani yüzey kararı geri dönülmez değildir (yine de sonradan değiştirmek ek iş ve toz demektir).

Empregnasyon nedir, ne sıklıkla yenilenir?

Empregnasyon, taşın gözeneklerine işleyip sıvının içeri girmesini yavaşlatan koruyucunun sürülmesidir. Yüzeyde film oluşturmaz ve görünüşü çoğunlukla değiştirmez. Ne zaman yenileneceğine su damlası testiyle karar verilir.

Koruyucunun ne yapmadığını bilmek de gerekir. Asit izini önlemez, çünkü asit gözenekten değil, yüzeyin kendisinden etki eder. Koruyuculu mermerde de limon damlası mat iz bırakır. Koruyucu yalnızca lekeye karşı zaman kazandırır.

Su damlası testi nasıl yapılır?

1. Tezgahın en çok kullanılan yerine, evye ile ocak arasına birkaç damla su damlatın.
2. 15 dakika bekleyin.
3. Suyu kâğıt havluyla alın ve yüzeye bakın.
4. Taşta koyu bir halka kaldıysa su içeri işlemiştir; koruyucu yenilenmelidir.
5. Su boncuk gibi durup iz bırakmadıysa koruyucu hâlâ çalışıyordur.

Testi birkaç ayda bir yinelemek yeterli. Yoğun mutfakta koruyucu çoğu zaman yılda bir ile iki kez yenilenir. Az kullanılan banyo tezgahında aralık daha uzun olur.

Koruyucu nasıl sürülür?

Ambalajında doğal taş ya da mermer için olduğu yazan, içe işleyen (penetran) bir ürün seçilir. Uygulama aşağıdaki sırayla yapılır:

1. Tezgahı pH nötr sabunla temizleyin ve tamamen kurumasını bekleyin.
2. Koruyucuyu temiz bir bezle ince ve eşit bir katman hâlinde sürün.
3. Ürünün belirttiği süre boyunca taşa işlemesini bekleyin.
4. Fazlayı kurumadan silin; kuruyan fazla yüzeyde bulanık iz bırakır.
5. Taş çabuk emdiyse ikinci katı uygulayın.
6. Ürünün yazdığı kuruma süresi bitene kadar tezgahı ıslatmayın.

Mermer tezgah nasıl temizlenir, leke nasıl çıkar?

Günlük temizlikte ılık su, pH nötr sabun ve yumuşak bez yeterlidir. Asitli ürünler, kireç sökücüler ve aşındırıcı krem temizleyiciler mermerde kullanılmaz. İçine işlemiş lekeler ise lapa denen bir macunla dışarı çekilir.

Lapa, emici bir tozun sıvıyla macun kıvamına getirilip lekenin üstüne sürülmesidir. Sıvı kurudukça lekeyi taşın içinden kendine çeker. Lapanın üstü streç filmle örtülür ve 24-48 saat beklenir. Kuruyan lapa plastik bir spatulayla kaldırılır.

Şarap hem leke hem asit izi bırakabilir, çünkü hem renklidir hem asitlidir. Önce lapayla renk çekilir, kalan matlık sonra ayrıca ele alınır.

Hafif asit izi, mermer için üretilmiş parlatma tozuyla nemli bezde ovularak giderilebilir. Derin ve geniş aşınmada usta yüzeyi honlayıp yeniden parlatır. Lapayı da parlatma tozunu da önce görünmeyen bir köşede denemek hata payını küçültür.

Mermer tezgahın kalınlığı ve ağırlığı dolabı nasıl etkiler?

Mutfakta mermer tezgah çoğunlukla 2 ya da 3 cm kalınlıkta kesilir. Kalınlık arttıkça ağırlık da aynı oranda artar. Kalınlığı seçmeden önce dolabın yükü nasıl taşıyacağını sormak gerekir.

İnce plaka hafiftir ama uzun açıklıkta ve kesim çevresinde daha kırılgandır. 3 cm plaka daha az esner, kenarı da daha dolgun görünür. Kenarı kalın göstermek için 2 cm taşın önüne ikinci bir şerit yapıştırılabilir.

Ağırlığı kabaca hesaplamak kolay. Mermerin yoğunluğu yaklaşık 2,7 g/cm³ olduğundan 3 cm kalınlıkta bir metrekare 81 kg kadar gelir.

300 × 62 cm düz bir mutfak tezgahı 3 cm kalınlıkta 150 kg'ı geçer. Bu yük dolap gövdesine ve yan panellere biner.

Tezgah dolap önünden 2–3 cm taşar. Taşan kenarın altındaki damlalık kanalı, suyun dolap kapağına akmasını önler.

Kesitte tezgahın üst yüzü yerden 88-90 cm yüksekte duruyor. Taş 2 cm yerine 3 cm seçilirse bu yükseklik 1 cm artar. Dolap ayakları ayarlanarak fark kapatılabilir.

Montaj öncesinde dolapta ve kesimde şu noktalara bakılır:

• Bulaşık makinesi boşluğu: Altında gövde yoktur, tezgah iki yan panele oturur. Panellerin sabitlenmiş ve dik olması gerekir.
• Evye ve ocak kesimleri: İç köşeler yuvarlatılır. Keskin köşe, çatlağın en sık başladığı yerdir.
• Ek yeri: Plaka tezgah boyundan kısaysa ek çıkar. Ekin evye ya da ocak hizasına düşmemesi istenir.
• Oturma çıkıntısı: Taş dolaptan uzağa taştıkça alttan destek ister. Sınırı usta, taşın kalınlığına göre belirler.

Gövde malzemesi ve dolap ayakları için mutfak dolapları yazımızda ayrıntı var.

Mermer plakası seçerken nelere bakılır?

Mermer numuneden değil, plakadan seçilir. Aynı türün iki plakası bile damar ve tonda farklı olabilir. Atölyede plakayı görmek, damarın tezgaha nasıl düşeceğini önceden gösterir.

Mutfakta en sık görülen türler renge göre ayrılır. Carrara ince gri damarlı beyazdır. Calacatta daha beyaz zeminli ve kalın damarlıdır, daha az bulunur. Nero Marquina siyah zeminde beyaz damar taşır, Emperador ise kahverengi tonludur. Yerli taşlar arasında Afyon ve Marmara mermerleri yaygındır.

Kitap eşleştirme, art arda kesilmiş iki plakanın açılmış kitap sayfaları gibi yan yana konmasıdır. Damar ek yerinde ayna gibi buluşur. Adada ve taşın yere kadar indiği şelale kenarda sık kullanılır, ama fireyi artırır.

Siparişten önce numuneyle yapılacak beş kontrol

1. Limon damlası: Numuneye bir damla limon suyu koyup 5 dakika bekleyin. Silince mat iz kaldıysa taş kalsitlidir ve mermer gibi davranacaktır. Kuvarsit diye satılan taşları sınamak için de işe yarar.
2. Yağ damlası: Bir damla zeytinyağını 15 dakika bekletin. Koyu halka ne kadar çabuk oluşursa koruyucu o kadar sık gerekir.
3. Su damlası: Koruyuculu ve koruyucusuz iki numuneyi yan yana deneyin. Aradaki fark, empregnasyonun ne kazandırdığını gösterir.
4. Kenar profili: Düz, pahlı ve yuvarlak kenar numunelerine bakın. Pah, kenarın küçük bir açıyla kırılmasıdır; yuvarlak kenar darbede daha az kırılır.
5. Yüzey bitişi: Cilalı ve honlanmış numuneyi mutfağın kendi ışığında karşılaştırın.

Fiyatı belirleyen etkenler de bu aşamada netleşir. Taşın türü ve bulunurluğu, kalınlık, plakadan çıkan fire, kesim ve delik sayısı, kenar profili hesabı değiştirir. Nakliyede kat ve asansör durumu da sorulur. 150 kg'lık bir parça merdivenden ancak birkaç kişiyle çıkar.